01.04.2015

Η ΦΙΛΙΑ ΤΩΝ ΛΑΩΝ

Η ΦΙΛΙΑ ΤΩΝ ΛΑΩΝ

Μια σειρά από επισκέψεις επισήμων κυβερνητικών της Αθήνας στη Ρωσία, ξεχωρίζουν μέσα στο γενικό φόντο της ψύχρανσης των σχέσεων μεταξύ Μόσχας και Δύσης. Και, φυσικά, η επίσκεψη του πρωθυπουργού, Αλέξη Τσίπρα στη Μόσχα, ερμηνεύτηκε στη Δύση ως διάβημα, ιδιαίτερα με αφορμή τις εκκλήσεις του στην ΕΕ «να αρχίσει την επανεκκίνηση των σχέσεών της με τη Ρωσία» και της καταδίκης από τη μεριά του «του φαύλου κύκλου των οικονομικών κυρώσεων» και «της ρητορικής του Ψυχρού Πολέμου». Αλλά οι θερμές σχέσεις μεταξύ Μόσχας και Αθήνας δεν είναι κάτι περίεργο, είναι συνέπεια όχι μόνο της πολιτικής βούλησης των κυβερνήσεων, αλλά και αυτού που ονομάζουμε «λαϊκή διπλωματία». Στο επίπεδο των δημόσιων οργανισμών, των εκπροσώπων του επιχειρηματικού κόσμου και του λαού εν γένει, Ρωσία και Ελλάδα ποτέ δεν έπαψαν να είναι φίλοι.

«ΤΣΙΠΡΑΣ-ΠΟΥΤΙΝ ΦΙΛΟΤΕΧΝΟΥΝ ΜΙΑ ΝΕΑ ΣΥΜΜΑΧΙΑ»

Την πιθανή νίκη του Αλέξη Τσίπρα και του αριστερού συνασπισμού ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές στην Ελλάδα, αντιμετώπιζαν αρχικά στις Βρυξέλλες ως καταστροφή. Οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι ανησυχούσαν τόσο για τον ευρωσκεπτικισμό του ΣΥΡΙΖΑ, όσο και για τις πιθανότητες να αρνηθεί τους αυστηρούς οικονομικούς κανόνες, που επιβλήθηκαν στην Αθήνα, αλλά και για την φιλειρηνική στάση του απέναντι στη Ρωσία με την πλήρη απόρριψη των κυρώσεων εναντίον της. Και, μάλιστα, το τελευταίο απείλησε τις δήθεν «αρχές της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης», οι οποίες στην περίπτωση των συγκεκριμένων χωρών (όπως η Ουγγαρία, η Φινλανδία, η Κύπρος και η ίδια η Ελλάδα), αγνοούνταν όχι μόνον κόντρα στις διπλωματικές παραδόσεις, αλλά και στους στοιχειώδεις κανόνες ευπρέπειας.

Οι προβλέψεις έγιναν πραγματικότητα μόνον εν μέρει. Το υψηλό αξίωμα συχνά κάνει θαύματα με τους πολιτικούς ριζοσπάστες, κάνοντάς τους συμβιβαστικούς και αξιοσέβαστους. Αν και ο ΣΥΡΙΖΑ πραγματικά διεύρυνε τα κοινωνικά προγράμματα και συνέχισε να επικρίνει τις αντιρωσικές κυρώσεις, ο διάλογος με τις Βρυξέλλες και με τους διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς συνεχίστηκε, και ο ίδιος ο κ. Τσίπρας δήλωσε ότι ένας από τους στόχους του είναι να μείνει η χώρα στην Ευρωζώνη. Το ίδιο επιβεβαίωσε και στη Μόσχα, στο πλαίσιο της διάλεξης που έκανε στους φοιτητές του Κρατικού Πανεπιστημίου Διεθνών Σχέσεων της Μόσχας.

Παρ' όλα αυτά η επίσκεψή του στην Ρωσία ερμηνεύτηκε ως διάβημα κατά της ΕΕ. Έτσι, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ο Μάρτιν Σουλτς χαρακτήρισε την επίσκεψη του Έλληνα Πρωθυπουργού ως «απειλητική χειρονομία» και πάλι ζήτησε από την Αθήνα την «αλληλεγγύη», «για να μην οδηγηθεί σε μονομερή απόκλιση από την κοινή δράση». Ο Τσίπρας απάντησε από την Μόσχα και, μάλιστα, πολύ άξια: «η Ελλάδα είναι κυρίαρχη χώρα και έχει το δικαίωμα να ασκεί ανεξάρτητη πολιτική». Ωστόσο, τόνισε ότι η Αθήνα «θα χρησιμοποιήσει την παρουσία της σε διάφορους ευρωπαϊκούς θεσμούς για την προώθηση του διαλόγου μεταξύ των χωρών της ΕΕ και της Ρωσίας».

Το κυρίαρχο θέμα των διαπραγματεύσεων μεταξύ του Βλαντιμίρ Πούτιν και του Αλέξη Τσίπρα ήταν το φυσικό αέριο, πιο συγκεκριμένα, η συμμετοχή της Ελλάδας στον αγωγό «Τουρκικό Ρεύμα» («Turkish Stream») που αντικατέστησε το «South Stream». Μετά την κατασκευή του, η Τουρκία θα καταστεί σημαντικός κόμβος φυσικού αερίου και αν χτιστεί ο αγωγός διέλευσης από τα σύνορά της επί του ελληνικού εδάφους, η Αθήνα θα είναι ο δεύτερος δικαιούχος του σχεδίου. «Αυτό θα αναβαθμίσει τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας, η οποία θα μετατραπεί σε μεγάλη χώρα διαμετακόμισης για όλη τη νότια και ενδεχομένως και την κεντρική Ευρώπη. Η Ελλάδα θα αποκομίζει εκατομμύρια ευρώ σε ετήσια βάση», - υπογράμμισε ο Πούτιν. Αυτό σε μεγάλο βαθμό διακρίνει τον «Turkish Stream» από το σχέδιο αγωγού TAP (Aδριατικού Αγωγού Φυσικού Αερίου), μέσω του οποίου η Ευρώπη θα λαμβάνει το φυσικό αέριο του Αζερμπαϊτζάν. Αυτός ο αγωγός επίσης θα περάσει μέσα από την Ελλάδα, αλλά η Αθήνα από αυτό δεν θα κερδίσει τίποτα – οι Βρυξέλλες προέτρεψαν τους Έλληνες να παρέχουν το έδαφός τους «δωρεάν», με το πρόσχημα ότι δικαιούχος είναι η ΕΕ και η Ελλάδα μέρος της. Έτσι ήταν εύκολο για την Μόσχα να προκαλέσει το ενδιαφέρον των Ελλήνων. Τώρα συζητιούνται οι τεχνικές λεπτομέρειες, και η επίσκεψη του Τσίπρα έχει γίνει ένα σημαντικό μέρος των διαβουλεύσεων. Ο υπουργός Παραγωγικής Ανασυγκρότησης, Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Παναγιώτης Λαφαζάνης, εξέφρασε την ελπίδα να προχωρήσει η συμφωνία για την κατασκευή του «Turkish Stream». «Στην Ελλάδα θα χτίσουμε έναν ελληνικό αγωγό, ο οποίος θα περάσει από τα ελληνοτουρκικά σύνορα στο έδαφός μας», - διευκρίνισε με την σειρά του ο Τσίπρας (πρέπει να καταλαβαίνουμε ότι στους Έλληνες για ευνόητους λόγους δεν αρέσει η ονομασία «Turkish Stream»). Η Μόσχα, από την πλευρά της, ενδιαφέρεται για τη συμμετοχή των ρωσικών επιχειρήσεων πετρελαίου και φυσικού αερίου στο διαγωνισμό για το δικαίωμα εξόρυξης των κοιτασμάτων στην Κρήτη.

Το κύριο εμπόδιο για την υλοποίηση του σχεδίου δεν είναι ούτε τεχνικό, ούτε χρηματοοικονομικό, αλλά γεωπολιτικό. Η Ουάσινγκτον, που κάποτε υπονόμευσε τον αγωγό Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη, λόγω του South Stream, τώρα καταπιέζει την Αθήνα. Ομως οι Έλληνες ακόμα δεν τα παρατούν και κάνουν βήματα προς την συνεργασία με την Ρωσία. Τον τελευταίο μήνα, εκτός από τον Τσίπρα και τον Λαφαζάνη, τη Ρωσία επισκέφτηκαν ο Υπουργός Εξωτερικών, ο Αναπληρωτής Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και η Πρόεδρος του Κοινοβουλίου. «Είναι η αρχή της νέας εποχής στις σχέσεις των κρατών μας!», ανακοίνωσε ο Έλληνας Πρωθυπουργός.

Παρά τον εκβιασμό, η Αθήνα δεν αλλάζει τη θέση της σχετικά με τις κυρώσεις. Νωρίτερα στα πλαίσια διαβουλεύσεων εντός της ΕΕ, οι Έλληνες κατάφεραν να τορπιλίσουν την επέκταση των κυρώσεων. Προφανώς, το έκαναν όχι μόνο λόγω της φιλίας τους με τη Ρωσία. Λόγω των αμοιβαίων κυρώσεων η κυκλοφορία των εμπορευμάτων μεταξύ των δύο χωρών μειώθηκε κατά 40%, και οι απώλειες στον αγροτικό τομέα έφτασαν 30-35 εκατομμύρια ευρώ, κάτι που είναι πολύ επώδυνο για την ελληνική οικονομία που βρίσκεται στην κρίση. Ο Τσίπρας χαρακτήρισε τις κυρώσεις ως «βαθιά πληγή» και ως «έναν δρόμο που οδηγεί προς το πουθενά». Αυτό άκουσαν στη Μόσχα και σε διάφορα επίπεδα κατέστησαν σαφές ότι μπορούν να εξετάσουν το ζήτημα για την χαλάρωση των αντικυρώσεων. Ακολούθησε μια άλλη απάντηση από την ΕΕ, πιο συγκεκριμένα από την Αυστρία, η οποία επίσης δεν είναι ενθουσιασμένη με τις κυρώσεις, αλλά θεώρησε ορθό να δηλώσει ότι οι Έλληνες δεν έχουν δικαίωμα να προχωρήσουν μονομερώς τις διαβουλεύσεις για τη χαλάρωση των κυρώσεων. «Αν κάποιος από τους Ευρωπαίους αρχίζει να δρα βάσει των εθνικών συμφερόντων του, αυτό γίνεται αντιληπτό ως παραβίαση της αρχής της αλληλεγγύης, σχόλιασε την κατάσταση ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ. Δήθεν, είπε, η αρχή της αλληλεγγύης δημιουργήθηκε μόνο για να υποστηρίξει τη ρωσοφοβική μειονότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση».

Στην ίδια την Ελλάδα εκτίμησαν πολύ το μήνυμα του Πρωθηπουργού προς την ΕΕ (ότι «η Ελλάδα δεν είναι μια αποικία», ο Τσίπρας το επανέλαβε δυο φορές σε κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Πούτιν, και τις δύο φορές, στο πλαίσιο των σχέσεων της Ελλάδας με τις Βρυξέλλες). Τα τοπικά δημοσιεύματα έχουν πάμπολλα άρθρα, ότι η συμμετοχή της Αθήνας στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένα από τα αίτια της οξείας κρίσης. Η ένταξή της στην «κοινή ευρωπαϊκή οικογένεια» έδωσε στους Έλληνες φθηνά δάνεια, όμως αυτό τελικά χτύπησε τους εγχώριους παραγωγούς, υποβιβάζοντας τη θέση της χώρας σε πανευρωπαϊκό θέρετρο και, στη συνέχεια, η Ελλάδα αναγκάστηκε να στραφεί προς τον τομέα των υπηρεσιών.

Η στάση της Ελλάδας προς την Ρωσία παραδοσιακά ήταν πάντα καλή. «Η πρώτη, τα τελευταία 5 χρόνια, επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού στην Ρωσία θεωρείται ως σημαντική εξέλιξη στις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Αυτή η επίσκεψη στέλνει σημαντικά πολιτικά μηνύματα, εφόσον, οι δυο χώρες είναι δυσαρεστημένες με τη συμπεριφορά της Δύσης», γράφει, π.χ., το «Πρώτο Θέμα». Και καταλήγει στο συμπέρασμα: «Τσίπρας - Πούτιν φιλοτεχνούν μια νέα συμμαχία».

ΛΑΪΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ

Ως αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων οι ηγέτες των δυο χωρών υπέγραψαν ένα μνημόνιο, σύμφωνα με το οποίο το προσεχές έτος 2016 θα γίνει έτος της Ελλάδας στη Ρωσία και της Ρωσίας στην Ελλάδα. Ενέκριναν σχέδιο για τα επόμενα δύο χρόνια, οτι πρέπει να αυξηθεί η κοινή κυκλοφορία των εμπορευμάτων, και υιοθέτησαν μια δήλωση σχετικά με την 70η επέτειο της Νίκης, καταδικάζοντας κατηγορηματικά τις προσπάθειες κάποιων χωρών να παραποιήσουν την ιστορία. «Η Ρωσική Ομοσπονδία και η Ελληνική Δημοκρατία καταδικάζουν αποφασιστικά τις προσπάθειες αναθεώρησης της σημασίας της Μεγάλης Νίκης, που γίνονται σήμερα, τις προσπάθειες να υποτιμήσουν τη μνήμη της, να διαστρεβλώσουν την πανανθρώπινη σημασία της», λέει το έγγραφο. Ταυτόχρονα, ο Βλαντιμίρ Πούτιν τόνισε ιδιαίτερα τους αιώνιους πνευματικούς δεσμούς μεταξύ του ρωσικού και του ελληνικού λαού. Στο δυτικό κόσμο ξέρουν για τους δεσμούς αυτούς. Την Ελλάδα (μαζί με την Κύπρο) πάντα την χαρακτήριζαν ως «Δούρειο Ίππο της Ρωσίας στην Ευρώπη», πολύ πριν έρθει στην εξουσία ο ευρωσκεπτικιστής Τσίπρας.

Σε αυτό το πλαίσιο, (χωρίς να υποτιμάται γενικά η αποφασιστικότητα του Τσίπρα που πρώτος πήρε την πρωτοβουλία για την εμβάθυνση των σχέσεων με τη Μόσχα) θα πρέπει να τονιστεί ότι η ρωσοελληνική φιλία δεν ακολουθεί την πρακτική πολιτική των ηγετών, αλλά την ξεπερνά σε πολλά σημεία. Και, εκτός από τη δημόσια διπλωματία υπάρχει και η λαϊκή διπλωματία, που λειτουργεί ανεξάρτητα από τις γεωπολιτικές εξελίξεις. Ο Πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ελληνικών Κοινοτήτων της Ρωσίας, μέλος του Συμβουλίου διεθνοτικών Σχέσεων του Προέδρου της Ρωσίας, Ιβάν Σαββίδης, τονίζει ότι η Μόσχα θα έπρεπε να εφαρμόζει την αρχή της «λαϊκής διπλωματίας» στην εξωτερική πολιτική πιο ενεργά. «Στο ότι η Ελλάδα και η Ρωσία είναι πάλι έτοιμες για διάλογο, υπάρχει συμβολή όχι μόνον των επίσημων προσώπων, αλλά και των δημοσίων παραγόντων, των επιχειρηματιών, που ενεργά συμβάλλουν σ’ αυτές τις διαδικασίες», δήλωσε στη συνέντευξή του στην εφημερίδα «Kommersant», τονίζοντας ότι οι Έλληνες είναι έτοιμοι για τη βαθιά διαδικασία ολοκλήρωσης αυτών των σχέσεων.

Σήμερα στη Ρωσία ζουν πάνω από 90.000 Ελληνες ομογενείς, υπάρχουν περισσότερες από 60 κοινότητες, εθνικές και πολιτιστικές οργανώσεις. Είναι επίσης ένας πόρος που μπορούμε και πρέπει να χρησιμοποιούμε. Σχετικά με το πόσο σημαντική είναι η «λαϊκή διπλωματία» μπορούμε να κρίνουμε από τις δραστηριότητες της ελληνικής κοινότητας της Κριμαίας (παρεμπιπτόντως εκπρόσωπος της Κριμαίας στο Συμβούλιο της Ομοσπονδίας είναι η Ελληνίδα ομογενής Όλγα Κοβιτίδη, η συγγραφέας του ανεπίσημου ύμνου της «Κριμαϊκής άνοιξης»), από την προσπάθεια της Ομοσπονδίας Ελληνικών Κοινοτήτων Ρωσίας και του επίτιμου πολίτη της Ελλάδας, του κ. Σαββίδη, το φιλανθρωπικό ίδρυμα του οποίου πρόσφατα υπέγραψε συμφωνία με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών για την υποστήριξη του Τμήματος σλαβικών γλωσσών. Βάσει της σύμβασης, το Ίδρυμα αναλαμβάνει την υποχρέωση να καταστεί δυνατή η υλοποίηση του εκπαιδευτικού προγράμματος διδασκαλίας της ρωσικής γλώσσας, καθώς και η προώθηση της ρωσικής γλώσσας και του ρωσικού πολιτισμού στην Ελλάδα. Στην ουσία, πρόκειται για τη διατήρηση του Τμήματος Σλαβικών γλωσσών με χορηγία του Ιδρύματος Σαββίδη. Για οικονομικούς λόγους, ήταν στα πρόθυρα του κλεισίματος.

Σε σχέση με τα πρόσφατα γεγονότα στην Ουκρανία η Ομοσπονδία διαπραγματεύεται τη μεταφορά του Τμήματος Ελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου της Μαριούπολης σ’ ένα από τα κορυφαία ΑΕΙ της Νότιας Ρωσίας.

«Ήταν απόλυτα δική μου πρωτοβουλία και είμαι υπερήφανος ότι χάρη στην υποστήριξή μου η ελληνική νεολαία θα συνεχίζει να μαθαίνει τη ρωσική γλώσσα. Ωστόσο, θα ήμουν ακόμα πιο ευτυχισμένος, αν μου ζητούσαν να το κάνω οι πολιτικοί παράγοντες της Ρωσίας, αν αυτό ήταν μέρος της κρατικής πολιτικής», τονίζει ο Ιβάν Σαββίδης, ο οποίος συνεργάζεται με επιχειρηματίες και βουλευτές, καθώς και με κοινωνικές οργανώσεις στην Ελλάδα.

Στο πλαίσιο της επίσκεψής του στη Ρωσία, ο Τσίπρας συναντήθηκε με Έλληνες ομογενείς της χώρας. Στην ομιλία του προς τον πρωθυπουργό, ο κ. Σαββίδης άγγιξε ένα από τα πιο επώδυνα θέματα για τους Έλληνες όλου του μετασοβιετικού χώρου, το θέμα για τις συντάξεις των επαναπατρισμένων. Παράλληλα, ο Πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ελληνικών Κοινοτήτων Ρωσίας, τόνισε ότι η Ομοσπονδία είναι πρόθυμη να λάβει μέρος στη δημιουργία ενός μηχανισμού για την επίλυση αυτού του προβλήματος, όμως ζήτησε από τον πρωθυπουργό να εποπτεύσει αυτό το θέμα προσωπικά. Απαντώντας ο κ. Τσίπρας επισήμανε ότι ξέρει για τη δεινή κατάσταση των επαναπατρισμένων που στερήθηκαν τις συντάξεις τους, και υποσχέθηκε ότι αυτό το ζήτημα θα είναι πρώτο στην ημερήσια διάταξη της κυβέρνησης στο εγγύς μέλλον.

«Η Ρωσία δεν μπορεί να κάνει χωρίς την Ελλάδα, και η Ελλάδα δεν μπορεί να κάνει χωρίς τη Ρωσία. Έτσι τα έφερε η ιστορία: οι χώρες μας έχουν πάρα πολλές κοινές πολιτιστικές και πνευματικές παραδόσεις γι’ αυτό δεν μπορούν να υπάρχουν χωριστά η μία από την άλλη. Δυστυχώς από τη στιγμή που η Ελλάδα μπήκε στην ΕΕ οι σχέσεις μεταξύ Αθήνας και Μόσχας κάθε χρόνο γίνονταν όλο και πιο ψυχρές: οι Βρυξέλλες απλώς δε μπορούσαν να επιτρέψουν την πολύ στενή επαφή ενός από τα μέλη της ΕΕ με τη Ρωσία, συνοψίζει ο επιχειρηματίας και δημόσιος παράγοντας. Όμως και αυτήν την περίοδο η συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων είναι προσανατολισμένοι στη συνεργασία με τη Ρωσία».

Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι σχετικά πρόσφατα στο Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας με συμμετοχή εκπροσώπων της κυβέρνησης και των επιχειρηματιών, έγινε παρουσίαση των δυνατοτήτων της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης (Ε.Ο.Ε.). Η ανταπόκριση ήταν πολύ καλή. Άρα, το δυναμικό των σχέσεων μεταξύ Μόσχας και Αθήνας είναι πολύ πιο μεγάλο από ό,τι μπορεί να φανεί ακόμη και σ’ έναν υπερβολικά αισιόδοξο.

Αλεξέϊ Γιελτσόβ