27.09.2012

Στον κύκλο του φωτός

Τώρα τελευταία οξύνθηκαν σοβαρά οι συζητήσεις για το θρησκευτικό ριζοσπαστισμό.

Για το πόσο επίκαιρο είναι αυτό το πρόβλημα, καθώς και για τους τρόπους ενίσχυσης των ριζωμένων κοινωνικών βάσεων, των παραδόσεων και της πίστης πρόκειται στη συνομιλία μας με το μέλος του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων του Προέδρου της Ρωσίας τον κ. Ιβάν Σαββίδη.

– Kύριε Σαββίδη, πώς θα αξιολογούσατε το ηθικό της σύγχρονης κοινωνίας;

– Οι βασικές ανθρώπινες αξίες κατέχουν πια δευτερεύουσα θέση. Για διάφορους λόγους στην κοινωνία αυξάνεται η επιθετικότητα. Σε αυτό συμβάλουν, φυσικά, οι οικονομικοί και οι πολιτικοί κατακλυσμοί του παγκόσμιου και του τοπικού χαρακτήρα. Υπάρχουν πολλοί πειρασμοί, ενώ οι τρόποι της πραγματοποίησης των επιθυμιών τους δεν είναι και τόσο πολλοί. Όμως ξεχνάμε ότι οι Άγιοι Απόστολοι ζήτησαν από τον Κύριο: «…μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ». Θα έλεγα ότι σήμερα η κατάσταση του κάθε ατόμου και της κοινωνίας εν συνόλω – είναι η δοκιμή από τον πειρασμό, και αυτοί που δεν αντέχουν, διαλέγουν το δρόμο της επιθετικότητας. Οι Ορθόδοξοι άνθρωποι έχουν αρκετά διαφορετικό ψυχο-συναισθηματικό υπόβαθρο.Ίσως είμαστε ακόμη πιο ευάλωτοι, λόγω του γεγονότος, ότι βάζουμε τις ανθρώπινες αξίες στο προσκήνιο. Κατά τις χιλιετίες μας μάθαιναν να έχουμε μεγάλη υπομονή, ανοχή και σεβασμό για τον άλλο άνθρωπο. Ο Ορθόδοξος άνθρωπος προσπαθεί να ελέγχει τον εσωτερικό του κόσμο όσο είναι δυνατόν. Και πολύ συχνά δεν συνειδητοποιεί ότι εξευγενίζοντας τον εαυτό του, δεν είναι πάντα δυνατόν να μειώσει την επιθετικότητα που υπάρχει γύρω του. Για αυτό το λόγο, γίνεται πιο ευάλωτος και οι αντιδραστικές δυνάμεις του γίνονται ακόμα πιο ενεργές. Σε αυτήν την κατάσταση όσο πιο επίμονα επιβάλλεται ο κοσμικός τρόπος ζωής χωριστά από τις βασικές παραδόσεις του λαού, τόσο πιο αδύναμοι γινόμαστε. Σκέφτομαι, ότι η βίαιη επιβολή της ξένης νοοτροπίας στο θρήσκο άνθρωπο θα μπορούσε να ονομαστεί κοσμικός ριζοσπαστισμός. Ιδού ένα μικρό αλλά πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σε κάποιον δεν αρέσει ότι τα κεριά πωλούνται στις εκκλησίες. Αλλά είναι το έθιμό μας. Θέλω να έρθω στην εκκλησία, να αγοράσω κεριά και να τα ανάψω υπέρ υγείας ζώντων και υπέρ αναπαύσεως των κεκοιμημένων αδελφών μας. Το ίδιο έκαναν και οι πρόγονοί μου, μια τέτοια δυνατότητα θα πρέπει να έχω και εγώ. Αν σε κάποιον δεν αρέσουν οι παραδόσεις μας, απλά ας μη πηγαίνει στην εκκλησία, όμως να μην επικρίνει αυτό, που έχουν ως έθιμο οι άλλοι και είναι ένα μέρος του πολιτισμού τους. Νομίζω, ότι οι κοσμικοί νόμοι πρέπει να αναπτύσσονται μέσω των παραδόσεων και των βάσεων της κοινωνίας. Δεν πρέπει να επιβάλλονται και να έρχονται σε αντίθεση με τις ηθικές αρχές του λαού.

– Τι σημαίνει για σας ο θρησκευτικός ριζοσπαστισμός;

– Δεν υπάρχει τέτοια έννοια για μένα. Αφού κανείς δεν οδηγεί κανέναν στο ναό ενάντια στη θέλησή του. Η προστασία των παραδόσεών μας και των ριζωμένων σε αυτό το έδαφος βάσεων και νόμων, το δικαίωμα στη πίστη, όπως μας έδωσαν εντολή οι πρόγονοί μας, δεν είναι θρησκευτικός ριζοσπαστισμός. Πολύ πιο σημαντικό ζήτημα είναι η διατήρηση των παραδόσεων του λαού. Είναι σαν ένας θώραξ, που μας κάνει πιο ασφαλείς. Ο Κομφούκιος είπε: «Για να σώσεις το λαό, πρέπει να ενισχύσεις τις παραδόσεις του». Η διαδοχική διατήρηση των χαρακτηριστικών και των κοινωνικών αρχών της ύπαρξης της ορθόδοξης κοινότητας, η έξυπνη αντίσταση στις καταστροφικές κινήσεις και επιθέσεις σίγουρα θα δώσει ένα θετικό αποτέλεσμα.

Και έτσι δεν μπορούμε να κάνουμε λάθη αναλύοντας τι συμβαίνει γύρω μας: που είναι η διατήρηση του πνευματικού πυρήνα, και που είναι η κυνική υποκατάσταση των εννοιών. Και ας μη συγχέουμε την ορθόδοξη παράδοση της φιλανθρωπίας και τη μη αντίσταση στο κακό για την προστασία της πνευματικότητας του λαού. Η ταπεινοσύνη δεν μπορεί να παραμείνει έννοια δύο χιλιάδων ετών. Τώρα πρέπει να προβάλλουμε τις αξίες μας και να ζήσουμε σε αρμονία με αυτές.

Δεν είμαι οπαδός κάποιων πολιτικών επιστημόνων και μελετητών, οι οποίοι πιστεύουν ότι ο ρωσικός και ο Ορθόδοξος πολιτισμός είναι ξεχωριτές έννοιες. Πιστεύω, ότι ο πολιτισμός μας είναι εν σαρκί Ορθόδοξος. Είναι μια ουμανιστική πορεία της ανάπτυξης του ανθρώπου που ο στόχος της είναι η βελτίωση της πνευματικότητάς του. Οι υψηλές ηθικές βάσεις και αξίες σταθεροποιούν όχι μόνο τη ζωή του ατόμου, αλλά και το κράτος εν συνόλω. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα τώρα, την περίοδο της παγκοσμιοποίησης. Σήμερα αντιμετωπίζουμε τον κόσμο πολύ διαφορετικά από ό, τι οι πρόγονοί μας. Έχουμε μια διαφορετική αίσθηση του χρόνου και του χώρου. Την ίδια στιγμή με τη βοήθεια των τελευταίων τεχνολογιών μπορούμε να βρεθούμε σε οποιοδήποτε σημείο του κόσμου. Αυξάνεται η μετανάστευση, η οποία αλλάζει τον παραδοσιακό πολιτισμό και τις πάγιες απόψεις. Ναι, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε τις διαδικασίες ολοκλήρωσης. Αλλά πρέπει να καταλάβουμε, ότι σήμερα ο άνθρωπος ζει κάτω από τις συνθήκες της μαινόμενης επιδημίας, η λοίμωξη και η διάλυση της πνευματικότητάς του μπορεί να συμβούν πολύ εύκολα. Για παράδειγμα, μπορείτε να ακούσετε ότι κάπου δε γίνεται να πάει κάποιος στην εκκλησία και δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα, εκεί ζούν καλά. Τέτοιες εσφαλμένες πληροφορίες είναι καταστροφικές. Πρέπει να ενισχύσουμε το ανοσοποιητικό μας σύστημα σε τέτοιες επιρροές, διατηρώντας και τιμώντας τις δικές μας παραδόσεις. Σε αντίθετη περίπτωση, ο καθένας από εμάς θα είναι πολύ εύκολο μέσω των πειρασμών να μετατραπεί σε ένα επιθετικό πρόσωπο με ακραίες απόψεις.

– Πώς μπορεί να διατηρήσει κανείς το δικό του πνευματικό κόσμο στην πολυπολιτισμική περιοχή μας;

– Πρέπει να μιλάμε για τις ειδικές ανάγκες των ανθρώπων που ζουν εδώ. Ναι, αγαπώ τους Ορθοδόξους, αλλά σέβομαι και πιστό μουσουλμάνο και βουδιστή και καθολικό. Όταν πρόκειται για την υπεράσπιση της Ορθοδοξίας και των λαϊκών παραδόσεων, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να θίγουμε τις άλλες θρησκείες. Η επιθετικότητα και η ηθική ρυπαρότητα δεν έχουν την εθνικότητα ή τη θρησκεία. Σήμερα οι ορθόδοξες εκκλησίες και οι ναοί δέχονται επίθεσεις, γιαυτό το λόγο είναι το θέμα της συζήτησής μας. Μπορούμε να παρατηρήσουμε ένα πολύ επικίνδυνο φαινόμενο – εμφανίστηκαν πολιτικοί που κάνουν ταχυδακτυλουργίες με σημαντικές έννοιες, όπως π.χ. η πολυπολιτισμικότητα, όμως δεν έχουν την παραμικρή ιδέα για το τι είναι.

Πολύ εύστοχα είπε ο Αριστοτέλης: «Το κύριο πράγμα είναι να βρούμε το δημαγωγό που με την ευγλωττία του καταλαμβάνει τον ανθρώπινο εγκέφαλο». Χρησιμοποιώντας κάποιες εκφράσεις και φράσεις μπορεί κανείς να συγκαλύψει οποιαδήποτε κατάσταση. Μερικές φορές πίσω απο αυτό κρύβεται η προσπάθεια τεχνητής αντιπαράθεσης των διαφορετικών εθνών.

Το διαπολιτισμικό μωσαϊκό, οι διεθνοτικές σχέσεις - είναι σαν ένα κόσμημα, στον οποίο δεν μπορεί κανείς να προσπαθεί να διορθώσει κάτι με ένα σφυρί. Απαιτεί μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση - διακριτική, προσεκτική. Ζούμε σε μια Ορθόδοξη χώρα, και οι χριστιανικοί λαοί έχουν πολύ υψηλή έμφυτη διάνοια. Δεν χρειάζεται να μας διδάσκει κανείς την ανοχή και την υπομονή, έτσι έχουμε ζήσει πάντα. Ως εκ τούτου, οι κοινότητές μας αναπτύσσονται ελεύθερα και ανήκουν σε διάφορες θρησκείες. Όμως είναι πολύ έυκολο να εκμεταλλεύσει κανείς τη διάνοια του ανθρώπου. Επειδή όσο υψηλότερη είναι η διάνοια και οι ηθικές αξίες του, τοσο πιο ουμανιστικό, αλλά την ίδια στιγμή και πιο ευάλωτο γίνεται το άτομο και η κοινωνία. Ό άνθρωπος που μεγάλωσε στην Ορθοδοξία θα ψάξει να βρεί την αιτία του οποιουδήποτε προβλήματος στον εαυτό του. Σήμερα, όμως, δεν μπορούμε να καταπιέζουμε επ 'άπειρον τους εαυτούς μας, πρέπει να μάθουμε να αγαπάμε και να σεβόμαστε το δικό μας πολιτισμό.

– Ποιος είναι ο ρόλος της θρησκευτικής εκπαίδευσης στη διαδικασία σχηματισμού μιας πολυπολιτισμικής κοινωνίας;

– Ο κυρίαρχος. Πιστεύω ότι η εκκλησία σήμερα πρέπει να ρθεί στην κοινωνία. Υπήρξε μια εποχή όταν άνθρωποι πήγαν στο ναό, και τώρα υπάρχει νόημα η Ορθοδοξίας να ρθεί στο λαό. Η έλλειψη εκπαίδευσης στην πίστη είναι η αιτία της επιθετικότητας. Ήμουν πάντα υπέρ της εκμάθησης των βάσεων της πίστης στο σχολείο. Αυτός που μεγάλωσε στις παραδόσεις του Ισλάμ πρέπει να έχει τη δυνατότητα να μαθαίνει το Κοράνι και ο Ορθόδοξος - να μαθαίνει την Αγία Γραφή. Η κοινωνία χρειάζεται την προσιτή θρησκευτική γνώση υψηλής ποιότητας. Σχεδόν όλα τα παραδοσιακά δόγματα φέρουν ένα θετικό ξεκίνημα. Την επιθετικότητα κηρύττουν μόνο οι σεκταριστικές και οι εξτρεμιστικές ψευδοδιδασκαλίες. Για να χτίσουμε μια ανεκτική κοινωνία πρέπει να τη δώσουμε την ποιοτική θρησκευτική εκπαίδευση. Σε αυτή την κατεύθυνση πρέπει να δουλέψουμε.

Νομίζω, ότι το πρόβλημα είναι ότι ο εκκλησιαστικός κόσμος δεν συμβαδίζει με τις αλλαγές του κοσμικού. Σήμερα χρειάζονται μορφωμένοι ιερείς, επειδή ένα τέτοιο άτομο είναι πολύ ισχυρό ηθικά. Θέλω να σημειώσω ότι στο Ντον η κατάσταση αυτή είναι πολύ ευνοϊκή. Ο επικεφαλής της Επισκοπής μας έχει μια άριστη εκπαίδευση. Το ίδιο μπορώ να πω και για τον Πατριάρχη Κύριλλο. Είναι ένα σημάδι για μας - πρέπει να διαμορφώνεται σταδιακά μια εικόνα του ιερέα- διανοούμενου, επειδή και το ποίμνιο έγινε πολύ πιο μορφωμένο.

Τώρα τελευταία σκέφτομαι πολλά πως θα μπορέσω να συμβάλω στην επίλυση ενός από τα φλέγοντα προβλήματα – στις εθνοτικές διαφορές, οι οποίες δεν είναι τίποτε άλλο παρά η παράγωγος των διεθνοτικών συγκρούσεων. Το συμπέρασμα είναι σαφές: ενισχύοντας τις σχέσεις μεταξύ των διαφόρων θρησκευτικών κατευθύνσεων, εμείς θα αφαιρέσουμε το έδαφος για τις εθνοτικές συγκρούσεις. Σκέφτομαι να κατασκευάσω το Ναό της Ανεκτικότητας στο Ντον, στη βάση του οποίου θα είναι ένα στρογγυλό τραπέζι διαπραγματεύσεων, και με τη μορφή ακτίνων από αυτό το τραπέζι θα είναι παρεκκλήσια για κάθε θρησκευτικό δόγμα.

Ένα από τα κύρια καθήκοντα όλων των θρησκευτικών παραγόντων, οι οποίοι καθοδηγούν το ποίμνιό τους στη Ρωσία, θα πρέπει να είναι η δημιουργία ενός πολυπολιτισμικού μωσαϊκού, κοιτάζοντας στο οποίο, ο κάθε πολίτης της χώρας μας θα μπορέσει να πει ότι εδώ υπάρχει και δική μου περιοχή. Όλοι μας πρέπει να είμαστε στον κύκλο του φωτός - στη μορφωμένη πνευματική κοινωνία, τότε δε θα υπάρχει κανένας λόγος να μιλάμε για θρησκευτικό ριζοσπαστισμό.